Zadanie 6 — rodzina wyrazów i formant zdrobnienia
Czy brylant i brylancik to jedna rodzina wyrazów i czy formanty w wyrazach brylancik i ziarenko pełnią tę samą funkcję.
Zadanie
Oceń prawdziwość podanych stwierdzeń. Wybierz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
Wyrazy brylancik i ziarenko pochodzą z opowiadania Stanisława Lema Przyjaciel Automateusza, ale do rozwiązania zadania nie potrzebujesz tekstu.
Wyrazy brylant i brylancik należą do tej samej rodziny wyrazów.
W wyrazie brylancik formant pełni tę samą funkcję co formant w wyrazie ziarenko.
Najpierw spróbuj sam. Odpowiedź jest zakryta niżej.
Odpowiedź
Jak to ugryźć
Rodzina wyrazów to wyrazy, które mają wspólny rdzeń i są ze sobą spokrewnione znaczeniem. Formant to cząstka, którą dodajemy do wyrazu podstawowego, żeby utworzyć wyraz pochodny. Żeby porównać funkcje formantów, zapytaj: co zmienia ta cząstka w znaczeniu wyrazu?
Krok po kroku
-
Zdanie 1 — prawda. Brylancik to mały brylant. Oba wyrazy mają ten sam rdzeń. W wyrazie pochodnym głoska t wymienia się na c, tak jak w parze student – studencik. Wyrazy należą więc do jednej rodziny.
-
Zdanie 2 — prawda. Rozłóż oba wyrazy:
- brylancik = brylant + formant -ik → mały brylant,
- ziarenko = ziarno + formant -enko → małe ziarno.
Oba formanty tworzą zdrobnienie, czyli nazwę czegoś małego albo nazwę wypowiedzianą czule. Formanty mają różną postać, ale pełnią tę samą funkcję.
Tu łatwo o błąd
| Źle | Dlaczego źle | Dobrze |
|---|---|---|
| zdanie 1 — fałsz, „bo brylancik ma c, a brylant ma t” | to wymiana głosek w rdzeniu, która nie zmienia pokrewieństwa wyrazów | wymiany t – c, k – cz, g – ż zdarzają się w wielu wyrazach pochodnych |
| zdanie 2 — fałsz, „bo -ik i -enko to inne formanty” | zadanie pyta o funkcję formantu, nie o jego wygląd | inna postać, ta sama funkcja: zdrobnienie |
| uznanie formantu -ik za formant wykonawcy czynności | -ik czasem tworzy nazwy osób (pracownik), ale w brylancik oznacza coś małego | sprawdź znaczenie: brylancik to mały brylant, a nie osoba |